A masterpiece that leaves you in a state of constant shock!
And there in lies for me a great part of the movie's magic. Fincher isn't merely interested in pulling off a twist ending on you. He forces you to spend almost the entire film inside Nicholas's mind. You see a man who believes he has absolute control and watch the slow, agonizing collapse of that belief. Money, which at first gives him power, becomes almost useless when he finds himself alone in a diner with just a few coins in his pocket. His home, supposed to be the safest place in the world, turns into a home invasion scene. The people he trusted become suspects. And reality itself takes on the logic of a nightmare
Πρόσφατα, σε μια συνέντευξή του, ο Sotiris Tsafoulias αναφέρθηκε στο The Game και εκεί ήταν που σκέφθηκα «κρίμα να μην την έχω αναλύσει μέχρι τώρα». Και όσο άρχισα να ψάχνω την ταινία, τόσο περισσότερο συνειδητοποιούσα δύο πράγματα που με έβαλαν και λίγο στη θέση μου: πρώτον, ότι μέχρι σήμερα δεν είχα βάλει ούτε μία ταινία του Michael Douglas ή του Sean Penn στο playview.eu — ντροπή μου, πραγματικά — και δεύτερον, ότι παρότι έχω ήδη δύο David Fincher στη βάση, τα Fight Club και Se7en, δεν έχω προλάβει ακόμη να κάνω My View ανάλυση ούτε για αυτά. Θα γίνει και αυτό σύντομα, γιατί μιλάμε για έναν σκηνοθέτη που αγαπώ ιδιαίτερα και που έχει έναν μοναδικό τρόπο να σε κάνει να αμφιβάλλεις για όσα βλέπεις στην οθόνη.
Το The Game, όμως, είναι για μένα κάτι διαφορετικό, γιατί το είδα αρκετά μικρός, στο σινεμά, κάπου στα 17-18 μου, και ΜΕ ΤΡΕΛΑΝΕ. Κυριολεκτικά. Είναι από εκείνες τις ταινίες που δεν σου ζητούν απλώς να παρακολουθήσεις την ιστορία τους, αλλά σε βάζουν μέσα σε αυτήν και σε κάνουν να αμφισβητείς μαζί με τον πρωταγωνιστή κάθε τι που βλέπεις. Ξεκινάς να σκέφτεσαι «τι διάολο συμβαίνει;», μετά «όχι, αποκλείεται να είναι αυτό», μετά «μήπως τελικά είναι αυτό;» και κάπου προς το τέλος έχεις φτάσει στο σημείο να μην εμπιστεύεσαι απολύτως τίποτα από όσα βλέπεις στην οθόνη. Ξέρω ότι κάποιοι από εσάς είχατε καταλάβει πού πήγαινε η ταινία — πάντα υπάρχουν αυτοί! — αλλά εγώ δεν είχα πάρει χαμπάρι τίποτα. Και όταν ήρθε το τέλος, η αντίδρασή μου ήταν ακριβώς αυτή που θυμάμαι ακόμη: «Ε, όχι ρε φίλε!»
Ο Nicholas Van Orton είναι ένας πάμπλουτος επενδυτής στο San Francisco, ένας άνθρωπος που έχει καταφέρει να οργανώσει τη ζωή του μέχρι την τελευταία λεπτομέρεια και ταυτόχρονα να απομακρυνθεί σχεδόν από όλους τους ανθρώπους γύρω του. Στα 48α γενέθλιά του, ο μικρότερος αδελφός του Conrad, τον οποίο υποδύεται ο Sean Penn, του προσφέρει ένα ιδιαίτερο δώρο: μια συμμετοχή σε ένα παιχνίδι που οργανώνει η Consumer Recreation Services, η περίφημη CRS. Δεν υπάρχει κονσόλα, δεν υπάρχει ταμπλό, δεν υπάρχει κανένα συμβατικό παιχνίδι. Το παιχνίδι μπαίνει στη ζωή σου.
Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο κόλπο της ταινίας. Δεν ξέρεις πότε ξεκίνησε, δεν ξέρεις ποιος συμμετέχει, δεν ξέρεις ποιος σου λέει την αλήθεια και, κυρίως, δεν ξέρεις αν αυτό που συμβαίνει είναι πραγματικό ή μέρος του παιχνιδιού.
Ο Fincher έρχεται εδώ δύο χρόνια μετά το Se7en και αυτό φαίνεται σχεδόν παντού. Η πόλη, οι σκοτεινοί χώροι, η φωτογραφία του Harris Savides, η αίσθηση ότι κάτι άσχημο βρίσκεται διαρκώς λίγο έξω από το κάδρο και κυρίως η εμμονή με έναν άνθρωπο που χάνει σταδιακά τον έλεγχο της πραγματικότητας είναι στοιχεία που κάνουν το The Game να μοιάζει απόλυτα με παιδί της δεκαετίας του '90, αλλά ταυτόχρονα πολύ πιο κοντά σε αυτό που αργότερα θα αναγνωρίζαμε ως «Fincher». Το Criterion μάλιστα επισημαίνει τις έντονες συγγένειες της ταινίας με τον Hitchcock, ιδιαίτερα το Vertigo, αλλά και με το The Sting, το Twilight Zone και άλλες ιστορίες όπου η πραγματικότητα και η κατασκευή της μπλέκονται μέχρι να μην μπορείς να ξεχωρίσεις τη μία από την άλλη.
Και εδώ βρίσκεται για μένα μεγάλο μέρος της μαγείας της ταινίας. Ο Fincher δεν ενδιαφέρεται απλώς να σου κάνει ένα twist στο τέλος. Σε υποχρεώνει να περάσεις σχεδόν ολόκληρη την ταινία μέσα στο μυαλό του Nicholas. Βλέπεις έναν άνθρωπο που πιστεύει ότι έχει τον απόλυτο έλεγχο και παρακολουθείς την αργή και βασανιστική κατάρρευση αυτής της πεποίθησης. Το χρήμα, που στην αρχή του δίνει δύναμη, γίνεται σχεδόν άχρηστο όταν βρίσκεται μόνος του σε ένα diner με λίγα κέρματα στην τσέπη. Το σπίτι του, που υποτίθεται ότι είναι το ασφαλέστερο μέρος στον κόσμο, μετατρέπεται σε σκηνή εισβολής. Οι άνθρωποι που εμπιστευόταν γίνονται ύποπτοι. Και η ίδια η πραγματικότητα αποκτά τη λογική ενός εφιάλτη. Το Criterion έχει αναλύσει πολύ εύστοχα και τη σημασία του χρήματος στην ταινία: ο Nicholas, ένας άνθρωπος που έχει μάθει να αντιμετωπίζει τα πάντα ως οικονομική συναλλαγή, αναγκάζεται ξαφνικά να βιώσει στην πράξη τι σημαίνει να μην μπορείς να αγοράσεις ούτε την ασφάλεια ούτε τη βοήθεια ενός άλλου ανθρώπου.
Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι το γεγονός ότι η ταινία δεν γεννήθηκε εύκολα. Το σενάριο των John Brancato και Michael Ferris είχε αγοραστεί αρχικά από τη MGM το 1991, αλλά το project δεν προχωρούσε. Στη συνέχεια πέρασε στην Propaganda Films, όπου είχε εξεταστεί ακόμη και ο Jonathan Mostow για τη σκηνοθεσία, ενώ είχαν συζητηθεί για τους βασικούς ρόλους οι Kyle MacLachlan και Bridget Fonda. Η παραγωγή προοριζόταν αρχικά να ξεκινήσει στις αρχές του 1993, όμως το project άλλαξε χέρια, πέρασε στην Polygram Entertainment και τελικά, μέσω του παραγωγού Steve Golin, έφτασε στον David Fincher. Ο Fincher δεν πήρε απλώς το έτοιμο project και το γύρισε· σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, έκανε τον Nicholas ακόμη πιο κυνικό και προχώρησε σε μια διαφορετική προσέγγιση του χαρακτήρα.
Υπήρχε μάλιστα ένας ακόμη σημαντικός λόγος για τον οποίο το The Game καθυστέρησε: ο Fincher είχε προγραμματίσει να το γυρίσει πριν από το Se7en, αλλά η επιτυχία και η διαθεσιμότητα του Brad Pitt οδήγησαν την PolyGram να αλλάξει το χρονοδιάγραμμα, με αποτέλεσμα το Se7en να προηγηθεί.
Και νομίζω ότι τελικά αυτή η καθυστέρηση έκανε καλό στην ταινία, γιατί ο Fincher μπήκε στο The Game έχοντας ήδη το Se7en πίσω του. Δεν είναι πλέον ένας σκηνοθέτης που προσπαθεί να αποδείξει ότι μπορεί να δημιουργήσει σκοτεινή ατμόσφαιρα. Είναι ένας σκηνοθέτης που ξέρει ακριβώς πώς να σε κάνει να νιώσεις άβολα χωρίς να χρειάζεται να σου εξηγήσει γιατί.
Ο Michael Douglas είναι επίσης εξαιρετικός ως Nicholas. Και εδώ καταλαβαίνω γιατί ο ρόλος λειτουργεί τόσο καλά πάνω του. Ο Douglas μπορεί να παίξει τον πλούσιο, ψυχρό, πανίσχυρο άνδρα χωρίς να χρειάζεται να το φωνάζει. Ο Nicholas έχει μάθει να ζει από απόσταση και ο Douglas αφήνει αυτή την απόσταση να φαίνεται στο πρόσωπό του. Όσο το παιχνίδι προχωράει, βλέπουμε ουσιαστικά έναν άνθρωπο να αποδομείται μπροστά μας. Ο Roger Ebert είχε ξεχωρίσει ακριβώς αυτό στην ερμηνεία του Douglas, επισημαίνοντας ότι ο ηθοποιός μπορούσε να παίξει τον έξυπνο, τον ψυχρό και τον οργισμένο χωρίς να υπερβάλει και χωρίς να φτάνει συναισθηματικά πιο μπροστά από την ίδια την ιστορία.
Ο Sean Penn, από την άλλη, έχει πολύ μικρότερο χρόνο στην οθόνη, αλλά ο Conrad είναι ουσιαστικά η σπίθα που βάζει φωτιά σε ολόκληρη την ιστορία. Και αυτό με κάνει να γελάω λίγο με το γεγονός ότι χρειάστηκαν σχεδόν τρεις δεκαετίες για να συνειδητοποιήσω ότι δεν είχα μέχρι σήμερα καμία ταινία του Penn στο playview.eu. Θα διορθωθεί και αυτό. Όχι με μία ή δύο. Μάλλον θα χρειαστούν αρκετές.
Η υποδοχή της ταινίας όταν κυκλοφόρησε ήταν θετική, αλλά όχι αποθεωτική. Το The Game έχει σήμερα 77% στο Rotten Tomatoes από 65 κριτικές και 84% θετική βαθμολογία κοινού από περισσότερες από 100.000 αξιολογήσεις. Στο Metacritic βρίσκεται στο 63/100, ενώ το user score είναι 7,8/10. Στο IMDb έχει σήμερα 7,7/10 από εκατοντάδες χιλιάδες ψήφους.
Και υπάρχει ένα ενδιαφέρον κοινό σημείο στις κριτικές: αρκετοί εκτίμησαν ακριβώς αυτό που με τρέλανε όταν την είδα μικρός, την ικανότητα της ταινίας να σε κρατάει συνεχώς μέσα στο μυστήριο, αλλά υπήρξαν και αρκετές ενστάσεις για το κατά πόσο η λογική της ιστορίας αντέχει αν αρχίσεις να ψάχνεις όλες τις λεπτομέρειες. Το Rotten Tomatoes συνοψίζει αυτή την αντίδραση αρκετά χαρακτηριστικά, θεωρώντας ότι το τέλος θα μπορούσε να είχε δουλευτεί καλύτερα, ενώ ταυτόχρονα αναγνωρίζει τον έλεγχο του Fincher πάνω στην ατμόσφαιρα και την αφήγηση.
Και εμπορικά; Εδώ υπάρχει μια μικρή σύγχυση στις διαθέσιμες βάσεις δεδομένων, αλλά η γενική εικόνα είναι σαφής. Η ταινία άνοιξε στις ΗΠΑ με περίπου $14,3 εκατομμύρια, σε 2.403 κινηματογράφους. Το Box Office Mojo καταγράφει περίπου $48,3 εκατομμύρια domestic και $109,4 εκατομμύρια παγκοσμίως, ενώ το The Numbers καταγράφει περίπου $48,3 εκατομμύρια domestic και $80,4 εκατομμύρια worldwide.
Και το σημαντικό είναι ότι το budget επίσης αναφέρεται διαφορετικά ανά πηγή, από περίπου $50 εκατομμύρια μέχρι $65-$70 εκατομμύρια. Το Los Angeles Times, για παράδειγμα, ανέφερε τότε κόστος περίπου $65 εκατομμυρίων, ενώ άλλες βάσεις δίνουν $50 ή $70 εκατομμύρια. Άρα δεν θα το παρουσιάσω ως τεράστιο blockbuster. Ήταν μια εμπορικά αξιοπρεπής κυκλοφορία, με σημαντικό διεθνές κοινό, αλλά δεν έγινε το φαινόμενο που είχε γίνει το Se7en. Και ίσως γι' αυτό πέρασε με τα χρόνια σε μια πολύ ιδιαίτερη κατηγορία: την ταινία που πολλοί ανακάλυψαν αργότερα και αγάπησαν περισσότερο από όσο είχε αγαπηθεί στην αρχική της κυκλοφορία.
Ένα από τα πιο ωραία trivia της ταινίας είναι ότι το The Game έχει πλέον τη δική του θέση στη Criterion Collection, σε ειδική έκδοση εγκεκριμένη από τον ίδιο τον David Fincher. Η έκδοση περιλαμβάνει σχολιασμό από τον Fincher, τον Michael Douglas, τον διευθυντή φωτογραφίας Harris Savides και τους σεναριογράφους John Brancato και Michael Ferris, υλικό από τα γυρίσματα, συγκρίσεις με τα αρχικά storyboards και, κυρίως, ένα εναλλακτικό τέλος που παρουσιάζει μια αρκετά διαφορετική εκδοχή της τελευταίας πράξης.
Στο εναλλακτικό τέλος, ο Nicholas εξακολουθεί να φτάνει στην ταράτσα και να βρίσκεται αντιμέτωπος με την ίδια φαινομενικά μοιραία κατάσταση, όμως η αποκάλυψη δεν οδηγεί ακριβώς στο μεγάλο πάρτι γενεθλίων που γνωρίζουμε από την κινηματογραφική εκδοχή. Η αίσθηση είναι περισσότερο σκοτεινή και αμφίσημη, καθώς η ταινία αφήνει μεγαλύτερο βάρος στην ψυχολογική κατάσταση του Nicholas και λιγότερο στην εντυπωσιακή αποκάλυψη ότι ολόκληρη η δοκιμασία ήταν οργανωμένη από την CRS.
Ο Fincher τελικά προτίμησε το κινηματογραφικό φινάλε, γιατί η μεγάλη αποκάλυψη λειτουργεί σαν η τελευταία «παγίδα» της ταινίας για τον θεατή: εκεί που πιστεύεις ότι ο Nicholas έχει οδηγηθεί στην καταστροφή του, η ταινία γυρίζει ξαφνικά το παιχνίδι και αποκαλύπτει ότι όλα είχαν σχεδιαστεί από την αρχή. Το εναλλακτικό τέλος είναι ενδιαφέρον ακριβώς επειδή δείχνει πόσο διαφορετικά θα μπορούσε να είχε μείνει η ιστορία αν ο Fincher είχε επιλέξει να κλείσει την ταινία σε πιο σκοτεινό και λιγότερο λυτρωτικό τόνο.
Και μιας και μιλάμε για λεπτομέρειες, ολόκληρη η ταινία είναι γεμάτη μικρά μοτίβα που αποκτούν διαφορετικό νόημα όταν γνωρίζεις το τέλος. Ο Nicholas αναπαριστά με έναν παράξενο τρόπο την αυτοκτονία του πατέρα του όχι μία αλλά δύο φορές, πρώτα κωμικά όταν πέφτει στον κάδο και αργότερα δραματικά όταν πηδά από την ταράτσα. Υπάρχουν επαναλαμβανόμενα μοτίβα με νερό, κλειστοφοβικούς χώρους, καθρέφτες και διπλές ταυτότητες, ενώ το Criterion έχει εντοπίσει ακόμη και τις αναφορές στο The Wizard of Oz, με την ίδια την CRS να αποκτά σχεδόν τη λειτουργία ενός «κρυφού μάγου» πίσω από την κουρτίνα.
Και μετά φτάνουμε στο τέλος.
SPOILER ALERT — αν δεν έχετε δει το The Game, σταματήστε εδώ.
Ο Nicholas έχει πλέον πειστεί ότι το παιχνίδι έχει ξεφύγει εντελώς από τον έλεγχο. Πηγαίνει στα γραφεία της CRS, αρπάζει όπλο και καταλήγει στην ταράτσα μαζί με τον άνθρωπο που πιστεύει ότι βρίσκεται πίσω από όλη την κόλαση που έχει ζήσει. Εκεί εμφανίζεται ο Conrad. Ο Nicholas πυροβολεί και τον σκοτώνει.
Μόνο που… όχι.
Η πόρτα ανοίγει και πίσω της βρίσκεται το πάρτι των γενεθλίων του. Ο Conrad είναι ζωντανός. Οι άνθρωποι που είδαμε να πυροβολούνται είναι επίσης ζωντανοί. Όλα ήταν μέρος του παιχνιδιού. Το όπλο ήταν γεμάτο με άσφαιρα, η πτώση από την οροφή είχε προβλεφθεί, το τεράστιο airbag περίμενε κάτω από το γυάλινο ταβάνι και οι άνθρωποι της CRS είχαν οργανώσει μέχρι και την τελευταία λεπτομέρεια.
Ο Conrad είχε αγοράσει ουσιαστικά μια εξαιρετικά ακριβή εμπειρία ζωής για τον αδελφό του. Ο Nicholas είχε γίνει ένας άνθρωπος που δεν ζούσε πραγματικά. Είχε χρήματα, δύναμη, έλεγχο, αλλά όχι ζωή. Και το παιχνίδι είχε σχεδιαστεί για να του τα πάρει όλα αυτά προσωρινά, ώστε να τον αναγκάσει να καταλάβει τι είχε απομείνει όταν αφαιρούσες από πάνω του όλη την ασφάλεια που θεωρούσε δεδομένη.
Και εδώ είναι που για μένα το τέλος λειτουργεί πολύ περισσότερο συναισθηματικά απ' όσο λειτουργεί λογικά.
Γιατί αν αρχίσεις να το αναλύεις ψυχρά, υπάρχουν άπειρα πράγματα που δεν στέκουν. Πώς ήξεραν ότι ο Nicholas θα έκανε ακριβώς αυτό; Τι θα γινόταν αν το όπλο δεν ήταν άσφαιρο; Τι θα γινόταν αν όντως σκοτωνόταν κάποιος; Τι θα γινόταν αν ο Nicholas δεν έβγαινε ζωντανός από την πτώση; Πόσες δεκάδες παράνομες πράξεις έχουν διαπράξει όλοι αυτοί οι άνθρωποι στην πορεία; Η ίδια η ταινία απαιτεί από εσένα να κάνεις μια τεράστια παραχώρηση στην έννοια της κινηματογραφικής σύμβασης.
Αλλά τότε έρχεται ο Fincher και σου λέει ουσιαστικά: μην ψάχνεις αν θα μπορούσε να γίνει στην πραγματικότητα. Παίξε το παιχνίδι.
Και εγώ, τουλάχιστον όταν την είδα στα 17-18 μου, το έπαιξα μέχρι τέλους.
Το ακόμη καλύτερο είναι ότι ο Nicholas, μετά από όλα αυτά, δεν καταλήγει απλώς να αγκαλιάζει τον αδελφό του και να τελειώνει η ιστορία. Έχει αλλάξει. Για πρώτη φορά εδώ και χρόνια χαμογελάει, αφήνεται στους ανθρώπους γύρω του και, κυρίως, έχει ξαναμπεί στη ζωή του. Ο άνθρωπος που στην αρχή της ταινίας είχε τα πάντα και δεν ζούσε τίποτα, στο τέλος έχει περάσει από την απόλυτη απώλεια ελέγχου και έχει κερδίσει κάτι πολύ πιο σημαντικό.
Και αυτό είναι που με κάνει να επιστρέφω στο The Game μετά από τόσα χρόνια.
Δεν είναι απλώς μια ταινία με ένα καλό twist.
Είναι μια ταινία που κάνει το ίδιο πράγμα στον θεατή που κάνει η CRS στον Nicholas: σου παίρνει σταδιακά την αίσθηση ασφάλειας, σε κάνει να αμφισβητείς αυτό που βλέπεις, σε αναγκάζει να συνεχίσεις ακόμη κι όταν νομίζεις ότι έχεις καταλάβει τι συμβαίνει και στο τέλος σου αποκαλύπτει ότι όλο αυτό ήταν ένα τεράστιο παιχνίδι πάνω στην αντίληψή σου.
Και ναι, σήμερα μπορώ να δω πολύ πιο καθαρά τις τρύπες της ιστορίας. Μπορώ να καταλάβω γιατί κάποιοι κριτικοί είχαν πρόβλημα με το φινάλε. Μπορώ να δω γιατί το Se7en και αργότερα το Fight Club έγιναν πολύ πιο εμβληματικά έργα του Fincher.
Αλλά υπάρχει κάτι που δεν αλλάζει.
Στα 17 μου, μέσα σε εκείνη την κινηματογραφική αίθουσα, ο Fincher με είχε πιάσει από τον λαιμό και δεν με άφησε μέχρι τους τίτλους τέλους.
Και όταν έπεσε η αυλαία και αποκαλύφθηκε το παιχνίδι, ήμουν ένας από αυτούς που απλώς κοιτούσαν την οθόνη και έλεγαν:
«Ε, όχι ρε φίλε!»
Και, ξέρεις κάτι; Μετά από σχεδόν τριάντα χρόνια, εξακολουθώ να το απολαμβάνω.
Και τώρα θέλουν να το κάνουν σειρά…
Το 2024 έγινε γνωστό ότι η Universal Television ανέπτυσσε μια τηλεοπτική μεταφορά του The Game, με τον Kevin Williamson — τον άνθρωπο πίσω από το Scream, το Dawson's Creek και το The Vampire Diaries — να αναλαμβάνει το project. Οι αρχικοί σεναριογράφοι John Brancato και Michael Ferris είχαν επίσης συνδεθεί ως executive producers. Σημαντικό όμως: το project αναφέρθηκε ως σε εσωτερική ανάπτυξη, όχι ως σειρά που είχε πάρει τελική παραγγελία.
Και εδώ προσωπικά κρατάω πολύ μικρό καλάθι.
Γιατί το The Game είναι από εκείνες τις ταινίες όπου μεγάλο μέρος της δύναμής τους βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο ένας συγκεκριμένος σκηνοθέτης ελέγχει κάθε πληροφορία που φτάνει στον θεατή. Ο Fincher δεν είναι απλώς ο άνθρωπος που έβαλε την κάμερα στη σωστή θέση. Είναι μέρος της ίδιας της μηχανής που δημιουργεί την παράνοια. Μπορεί μια σειρά να πάρει την ιδέα, να την ανοίξει, να δημιουργήσει περισσότερους χαρακτήρες, περισσότερες ανατροπές και μεγαλύτερο μυστήριο; Φυσικά. Το ερώτημα είναι αν θα μπορεί να δημιουργήσει εκείνη την πολύ συγκεκριμένη αίσθηση ότι κάθε λεπτό που περνάει χάνεις λίγο περισσότερο την επαφή σου με την πραγματικότητα.
Και αυτό, για μένα, είναι το πραγματικό Game.
Γιατί το original είχε έναν David Fincher που ήξερε ακριβώς πώς να το παίξει.
Και χωρίς αυτόν, θα πρέπει να αποδείξουν ότι μπορούν να φτιάξουν ένα καινούργιο παιχνίδι χωρίς να προσπαθήσουν απλώς να αντιγράψουν το παλιό.
It's not just a film with a good twist.
It's a movie that does the exact same thing to the viewer that CRS does to Nicholas: it gradually strips away your sense of security, makes you question what you're seeing, forces you to keep going even when you think you've figured out what's happening, and in the end, reveals to you that the whole thing was a massive game played with your perception.




